Suma Ágora

A Biblioteca Ágora, cos barrios da súa contorna

“Non teño pudor. Débese ser valente para falar da vida”

Sempre vivín unha especie de neurose, unha cara da moeda e a outra, sempre. O desprezo polo que eramos e, ao mesmo tempo, un amor inmenso que sentes polos teus“.

Medos Romero acada outro recoñecemento co Premio Nacional de la Crítica Literaria 2022 cun libro de poemas con base na amarga experiencia do abandono da nenez. Este último libro, ´E o sol era Ela´, que xa obtivera o galardón que promoven Afundación e o Centro PEN de Galicia, mereceu este recoñecemento do Premio Nacional de la Crítica Literaria 2022 na modalidade de poesía en galego. Con este motivo e co pano de fondo do Día das Letras Galegas, falamos con ela na nosa sección Conversas con…

“Veño dos sonos longos / nos cestos dos cómaros / agarimada dun can. / Veño das maus escravas / da terra do centeo”. Esas son as miñas orixes

Nacida en Somede (As Pontes) en 1959, aínda que veciña de Valdoviño, Medos Romero é diplomada en Enfermaría pola USC e traballa como enfermeira no centro de saúde da súa vila natal. Na súa traxectoria como poeta e narradora destacan galardóns como o Miguel González Garcés (2006) ou o Premio de Poesía Erótica Illas Sisargas (2019). Desde o 1998 ten publicado varias obras poéticas como ‘Rendéome no tempo‘ (1998), ‘Ámome en por min’ (1999), ‘O peso da derrota’ (2000), ‘Lenzo das madrugadas’ (2003), ‘A seitura dos tristes’ (2006), ‘O pozo da ferida’ (2006), ‘Do corpo e a súa ausencia’ (2010) ou A ansia do lóstrego´ (2012). En narrativa publicou ‘Dubido se matei a Lena‘ (2000) e ‘O Trevo da sorte’, ademais de participar en diversas obras colectivas.

De esquerda a dereita e de arriba abaixo portadas dalgúns dos libros publicados por Medos Romero: Lenzo das madrugadas, O pozo da ferida, O peso da derrota, Do corpo e a súa ausencia, Hortensia, Ámome por min, A ansia do lóstrego, Rendéome no tempo, A seitura dos tristes, e Dubido se matei a Lena.
Eu tiña necesariamente que ser revolucionaria e de esquerdas. Non quedaba outra, por dignidade, por orgullo. As Pontes foi unha vila enriquecida pola mina, na que todo o que viña de fóra era benvido. Era a verdadeira colonización: falar en español, renegar da terra, destruír aquilo que eramos, deixar esboroar as casas de pedra e facer casas novas de ladrillo… todo o alleo a nós era benvido
AFONDANDO CON MEDOS

Nacín no seo dunha familia humilde nunha aldea das Pontes, no Alto Eume, en Somede, na cola do pantano. Unha familia campesiña, na que meu pai, cando chega a construción da central térmica da explotación mineira das Pontes, se reconverte en obreiro. Por circunstancias de necesidade económica, con varios irmáns e miña nai enferma, déixanme con tres anos ao coidado duns familiares na vila de As Pontes, e regreso á casa de meus pais aos trece anos.

Vivir ben con meus tíos na vila era a cara amable da moeda, a outra era o terrible trauma de afastarme de meus pais e de meus irmáns tendo só tres anos. Iso foi algo que me houbo de marcar para sempre, un trauma terrible que me atravesou anos e anos“.

Que sorte! Penso eu hoxe, de nacer na aldea, coas súas carencias e dificultades, mais tamén de poder vivir os momentos máis felices que puiden conseguir: volver de adolescente á casa familiar significou a descuberta de todo ese mundo, gozar de meus pais e das historias que me contaban, que eu recibía con toda a miña curiosidade e o meu asombro, sumado a iso a descuberta, sen sabelo, da meditación e da poesía. Foi unha experiencia única para min. Sempre tivera o desexo, o anhelo de recuperar a casa, a ollada posta neles.

Volver á casa, ser daquel núcleo familiar do que eu fora afastada polo meu ben, para vivir mellor, para vestir mellor, para estudar, para sacarme da aldea, con todo o deostado que estaba naquel tempo falar galego, ser humilde, ser da terra, traballar a terra, ter vacas… Sempre vivín unha especie de neurose, unha cara da moeda e a outra, sempre. O desprezo polo que eramos e, ao mesmo tempo, un amor inmenso que sentes polos teus. Até que adquirín máis adiante a capacidade de reflexionar e de mudar ese pensamento, non foi doado. Crieime a cabalo de dous mundos, do rural e doutro máis moderno.

E MÁIS…

“Sempre me interesou a Filosofía e a Psicoloxía. Un xeito, supoño, de buscarme a min mesma, de coñecerme mellor. Lin moito a Freud, a Erich Fromm… Vivía a cabalo do mundo rural e da cidade, da aldea sen luz e das discotecas iluminadas con mil luces, entre a tradición e a modernidade, sempre descubrindo novas ideas. Era un cambio brutal que me creaba desacougos“.

Estudei Enfermería en Santiago. Compostela foi determinante para abrir os ollos e para un cambio mental no que gañei para canalizar a rebeldía, para mudar o pensamento sobre a sexualidade, para ter aliados en ideas, en reflexións, ter a oportunidade de acudir a moitos ciclos de cine, de teatro, conferencias, etc.. Cambiar o mundo, a utopía posible. As ideas políticas por primeira vez…todo un mundo novo para min.

En Melide, con 17 anos, creamos un grupo folk e actuamos dúas veces. Anos máis tarde formei parte do grupo de teatro Xalgarete, das Pontes, de onde saíu Xosé Soto e Mercedes Castro. Tiven moito interese en comezar a escribir de adolescente, e algo fixen, pouca cousa, que, por suposto, non gardei. Non callou a idea. Era demasiado nova, ou quizabes demasiado inmatura“.

A EXPERIENCIA COMO LECTORA

“Teño que dicir que na miña casa e onde me criei con outros familiares non había libros. Comecei a descubrir e a desfrutar da lectura en Melide, porque as monxas incitábannos a non perder o tempo, a ocuparnos e ler libros“.

A literatura galega, máis aló de Rosalía, descúbroa máis tardiamente. Primeiro descubrina na música, con Batallán, Bibiano, Benedicto, Fuxan os Ventos, Amancio Prada… Recordo os versos de Celso Emilio nun calendario de man: “Nunca virá de fóra / remedio ou esperanza. / Se o noso pobo morre / quedámonos sen patria”. Que orgullo na adolescencia tardía descubrir que aquilo que agochabamos e polo que sentiamos tanto desprezo era de nós, da nosa identidade! Que orgullo sentín, e que sosego ao mesmo tempo, que descuberta!

De esquerda a dereita discos de Benedicto, Lois Emilio Batallán, Amancio Prada, Bibiano e Fuxan os Ventos

Cando comecei a ler máis literatura galega talvez os autores galegos que máis me impactaron foron Miguel Anxo Fernán Vello, Avilés de Taramancos, Pilar Pallarés e Eva Veiga. Curiosamente, algúns críticos teñen identificado a miña primeira poesía coa lírica de Novoneyra e de Manuel María, mais teño que dicir que non hai influencia da lectura das súas obras na miña poesía. O que hai é unha vivencia e unha emoción fronte ao mesmo universo, fronte á natureza. Algo que tamén podemos ver en Olga Novo ou en Lupe Gómez. Somos poetas que nos criamos na aldea, no rural, e iso pesa moito nas nosas vidas e na nosa poesía.

De esquerda a dereita Miguel Anxo Fernán Vello, Pilar Pallarés, Avilés de Taramancos e Eva Veiga
Dificilmente un poeta que non teña esa mesma experiencia vital pode escribir como nós o facemos, cada quen co seu estilo e co seu universo, claro está. Digamos que escribimos non contemplando a paisaxe, non mirando para fóra, senón sentindo o latexo da terra nos nosos corpos e mesmo espiritualmente. O que nos une é a emoción, o sentimento da terra, e non tanto a influencia dunha lectura”.
INICIO DA ESCRITA, A POESÍA COMO VIVENCIA

Comezo a escribir sen pensalo, sen pretendelo. Estaba eu a realizar aínda psicanálise. Creo que tivo moito a ver con iso o espertar a un lugar que se abre no inconsciente, como se se abrise unha porta. Foi como tirar do fío dun nobelo e comezaron a saír versos e versos, un libro tras outro. Os dous primeiros títulos xa son moi significativos: Rendéome no tempo e Ámome por min. Estaba de psicanalizar, de preguntar, de empatar ideas difíciles de responder. Eu creo que foi parte do inicio da miña escrita. Saen poemas xa feitos na súa totalidade…

Ese traballo de auto indagación foi o que me levou á creatividade. Mais a poesía xa nacera moito antes como vivencia. Estaba simplemente sen escribir. Iso díxomo o propio Novoneyra cando xa estaba ferido de morte. E tamén influíu a miña atracción pola literatura oral, polas historias que meus pais e meus avós me contaban. Os primeiros poemas reflicten exactamente aquilo que foi vivenciado, sentido, desfrutado anos antes. Eu mesma estaba sorprendida de poder escribir e publicar“.

Desde o meu primeiro libro de poemas penso que xa non teño nada que dicir e que xa non volverei a ter outro libro máis. Isto acontece tras cada traballo que remato. Agás só nun deles, en Peixes que esvaraban ao unísono. Ese libro foi intencionado, buscado. Fora un reto para min escribir poesía erótica. O resto dos libros viñeron a min cando quixeron. Cando un suceso me golpea, me conmove, me convulsiona, eu son quen de iniciar e parir un libro. É como un froito maduro de vivencias moi profundas. Eu creo que a poesía debe estar sempre sustentada pola vida. Non me sento a escribir cun proxecto de libro na cabeza. A poesía xa virá cando sexa preciso dicir algo… Con entrega e con certa valentía tamén.

Non me agocho detrás dun muro de palabras. Non son precisos códigos secretos para entender a miña poesía. Si, non teño pudor. Débese ser valente para falar da vida. Xa se mente na política, nos medios de comunicación e incluso tamén as persoas adultas que agochan aos demais os seus sentimentos e o que pensan. Na vida nada hai que temer por falar abertamente do máis vital“.

A madurez e a experiencia vital é necesaria totalmente para procurar dicir algo que poida interesar aos demais. Hai que ter algo que contar. Non abonda só con saber escribir. A literatura é arte, mais non é só técnica, é tamén vida. A vida que vai en nós ou a que nos rodea”.

E o sol era Ela é claramente un libro autobiográfico. Ninguén que non pasase por un inferno interior antes sería quen de escribir a desolación que pode sentir unha nena, a carencia, o abandono, o desequilibrio emocional, esa ferida profunda que hai nesa historia. O libro, como di Lacan, é xa a cicatriz desa ferida profunda. Xa sucedeu o sufrimento, esa sensación de abandono, o desamor, e xa a través dos anos hai unha catarse plena. Desexaría moito non ter que telo escrito, de verdade. Cando sucede todo o proceso analítico non é posible poñerse a facer poemas. O íntimo deixa xa de selo cando outros e outras se achegan para contarche o seu trauma de cando eles foron deixados a cargo de outros familiares e acabaron sufrindo ese desarraigo do núcleo familiar. Recoñecer as doenzas máis íntimas é tamén unha saída do armario.

Escribir este libro foi sintetizar en poemas toda unha vida de agonía e desesperación. O valor que ten este libro de poemas é sobre todo que, aquilo que tanto mal me fixo, hoxe, como boa neurótica que son, entrégame o mellor de min, algo de felicidade, de orgullo, de autoestima

NO DÍA DAS LETRAS GALEGAS

De Florencio Delgado teño que recoñecer que até que a RAG lle dedicou o Día das Letras non sabía nin da súa existencia, a súa figura está aínda por descubrir. Eu intentarei coñecela a través dun par de libros que acaban de saír, un deles ao coidado de Miro Villar e outro de Xosé Ramón Pena. Pero esa lectura terá que esperar ao verán“. De esquerda a dereita, Fiz Vergara, Xosé Ramón Pena, Florencio Delgado e Miro Villar.

Verdadeiramente dáme pena que sexa un día que a maioría da sociedade galega utiliza para o ocio e para non ter que ir traballar. O Día das Letras perdeu todo aquel interese cultural e reivindicativo que tiña noutras épocas. Por outra parte, a visibilidade da nosa literatura e do noso idioma non se resolve cun día dedicado a un autor ou a unha autora. Mentres os libros en lingua galega non ocupen outro lugar nos medios de comunicación públicos, e tamén na prensa periódica, outro espazo, mesmo nos escaparates das librarías, non se vai ver a necesidade de ler literatura galega nin vai medrar o interese polo libro galego.

De esquerda a dereita: Ánxel Casal, Eusebio Lorenzo Baleirón, Luísa Villalta e Francisco Fernández del Riego.

Para vindeiros anos gustaríame que a RAG propuxera a Eusebio Lorenzo Baleirón, que é un grandísimo poeta, e, desde logo, a Luisa Villalta, outra escritora extraordinaria. Tamén o merecen Fiz Vergara Vilariño, Ánxel Casal ou Francisco Fernández del Riego. Espero que sexan nomes que a RAG teña en conta para próximos anos.

DE LECTURA E BIBLIOTECAS
A Coruña ten unha magnífica rede de bibliotecas, Nada que envexar a outras cidades. Unha biblioteca para min é un espazo ideal para estudar e para descubrir novos mundos desde os libros. Para viaxar sen moverse”.

Resúltame difícil escoller unha lectura. Podería citar La lluvia amarilla, de Julio Llamazares, El amante, de Margarite Duras, El inmoralista, de André Gide, ou El amor en los tiempos del cólera, de García Márquez. Ultimamente leo fundamentalmente poesía e unha autora que descubrín recentemente e que me fascinou: Piedad Bonnett. A verdade é que teño agora pouco tempo para a lectura que eu quixera.

De esquerda a dereita: La lluvia amarilla, de Julio Llamazares, El amante, de Margarite Duras, El inmoralista, de André Gide, ou El amor en los tiempos del cólera, de García Márquez

PETISCOS DE MEDOS

UN FILME: Manchester frente al mar, de Kenneth Lonergan
UN LIBRO: Quérote Canto, de Baldo Ramos e Eva Veiga
UNHA CANCIÓN: Pequeno Vals Vienés, de Leonard Cohen
UN LUGAR: Contemplar a cidade do Porto desde Gaia á noitiña
UNHA INQUEDANZA: Que volva a vida ao campo
UN DESEXO: Viaxar de novo
UN PECADO: Co que sofre boa parte da humanidade creo que é un pecado que me queixe a miúdo
UNHA COMIDA:O arroz con carne que facía miña nai

Despedímonos no Día das Letras Galegas coa paisaxe íntima da escrita de Medos, agradecéndolle a honestidade de ter compartido con nós as dúas caras da moeda, de ter estado aquí co que é, co que foi, sendo a protagonista destas liñas para facer visible a beleza da catarse, hoxe, desde a afouteza das mulleres que veñen da natureza. Até pronto, un pracer!

Acerca de evavieites

Bibliotecaria. Creo na biblioteca como experiencia social positiva. Un espazo para todo o mundo e o que implica en calquera contexto: prosperidade para todas as persoas.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

Conectando a %s

A %d blogueros les gusta esto: