“A contorna constrúe o que somos”
Desde as Bibliotecas Municipais da Coruña queremos xerar conciencia da importancia da contorna como elemento que constrúe física, social, cultural e simbolicamente o que somos. Falar de hábitat social, de ecofeminismo ou de cartografías emocionais está no xerme da ONG Arquitectura Sen Fronteiras, unha organización con anos de experiencia na cooperación internacional ou na educación para o desenvolvemento desde un enfoque social e feminista.
Coa finalidade de facer visibles as súas liñas de traballo conversamos coa socióloga feminista técnica en educación para o desenvolvemento, Marta Casal Cacharrón.
Son filla da miña familia e dun barrio, Montealto
Son filla da miña familia e dun barrio, Montealto. A miña avoa Filomena é a miña referencia para case todo, para ligarme ao pasado, para impulsarme no presente e até para soñar o futuro. Lembro moito unha frase dela: “Nena non te cases, non teñas fillos, ti agárrate aos libros e anda polo mundo”, ela tivo dez fillos e iso marca moito.
Veño de aí e de sentir o barrio acolléndonos como nenos e nenas, un barrio que era un espazo físico e unha rede de relacións e de coidados que permitía, ao tempo, vivir libre na rúa, nas praias e no campo.
Comencei Socioloxía na Coruña no ano 91, atraíame iso de comprender como funciona o colectivo, entender o comportamento social. Tampouco podía permitirme economicamente ir moi lonxe e fascinábanme os contidos, así que desfrutei dunha etapa marabillosa no persoal e no académico. Fixen unha nova familia, a miña parella vén de aí e tamén grande parte das miñas amizades, que se sumaron ás do barrio. Na universidade tamén conectei cun feminismo máis intelectual e académico que fixo medrar o que xa sementara en min a avoa Filomena.
No ano 2015 comezo a traballar en Arquitectura sen Fronteiras tras pasar por diversas entidades e traballos en diferentes partes do estado e noutros países. Atopo unha organización cunha tradición de base social e moi comprometida. Buscaban un perfil social e con formación e experiencia en temas de feminismo e diversidade, así que comezo a traballar no eido da cooperación internacional, local e en educación.
Poñer a vida no centro á hora de pensar cales son as necesidades humanas e o xeito persoal e colectivo de cubrilas, abre portas a pensar alternativas a este modelo económico e social actual. Hai que apostar por un modelo que poña no centro o coidado das persoas, das relacións e da contorna. Un hábitat coidador ten que ser saudable, inclusivo, seguro, accesible, diverso, participativo, xusto. Temos que camiñar cara aí neste contexto de crise eco-social. Non hai outra.
A EXPERIENCIA COMO TÉCNICA EN EDUCACIÓN
Na ASF hai anos que decidimos apostar por proxectos a medio prazo que fosen laboratorios nos que experimentar xeitos para lograr hábitats máis coidadores, e comenzamos no IES Zalaeta. O ritmo nos institutos de ensino medio, a organización de tempos, o deseño dos edificios, a cantidade de materias, todo está centrado no “produtivo”, facendo difícil xerar hábitats coidadores para as persoas, as relación e a contorna.
Para o curso 23-24 queremos iniciar este mesmo proceso de traballo no barrio Agra do Orzán, levando esta reflexión a maior escala. Estamos ilusionadas construíndo o proxecto con actores centrais do barrio: o IES Agra I, o CEIP Raquel Camacho, a AAVV, a Biblioteca Ágora, entidades sociais e por suposto, a UDC, que aportará alumnado e docentes do Máster de Políticas Sociais. É moi importante rescatar todos os aspectos positivos que ten o barrio relacionados cos espazos, coa convivencia, coa súa identidade e historia, etc, e poñelos en valor.
E falando do barrio da Agra do Orzán...
A miña parella naceu no barrio, seus pais foron dos primeiros en mercar un piso na rúa Barcelona alá polo ano 1969. Eu que nunca vivira nesta zona, cheguei para estar de maneira temporal e rematei quedando case vinte anos. O barrio mudou moito neste tempo, con todo, mantén o comercio e a hostalería de proximidade e segue a ser un barrio de acollida, luminoso pese ao cemento, con moitas fortalezas no humano e no tecido social. Tamén ten moitas carencias e limitacións a nivel urbanístico e de espazos, este déficit atenta contra calquera indicador de saúde e define o contexto no que vivimos moitas persoas. Durante estes anos estiven implicada no 15M do barrio, en diversas iniciativas cidadás pola participación e mellora do barrio, inda que polo de agora non conseguimos nin un espazo verde (véxase o parque do Observatorio) e o pulmón de Visma ten un plan para construír edificios de gran altura. A verdade é que non merecemos isto nin como cidade nin como cidadanía.
QUE É PARA TI UNHA BIBLIOTECA?
As bibliotecas son espazos de coidado, tranquilos, cada vez máis bonitas e humanas, acollendo mellor a diversidade e dando ganas de estar nelas. Ao tempo son lugares para a introversión e para abrirse a experiencias alleas. Interésame especialmente todo o traballo que se fai para a xente moza, así como a atención ás diversas necesidades da cidadanía: a alfabetización tecnolóxica, o proxecto de lecturas diversas, clubs de lectura, ou o servizo de préstamo no fogar.
REFERENTES IMPRESCINDIBLES
CUESTIONAR A NORMALIDADE
PETISCOS DE MARTAFILME: Pequeña Miss Sunshine, por exemplo.
LIBRO: Lectura fácil de Cristina Morales.
CANCIÓN: Centro de Pedro Pastor.
LUGAR: A Ría de Aldán ou a Ribeira Sacra.
INQUEDANZA: Un futuro vivible para as xeracións que están chegando.
DESEXO: O mesmo, e parar un pouco os ritmos de todo.
PECADO: Non parar.
COMIDA: Arroces con todo.
Pois até aquí a nosa conversa con Marta, grazas por compartir tempo e reflexións, foi un verdadeiro pracer coñecer da túa man o traballo da ASF. Agardamos que o proxecto “Agra: un barrio de coidados” colla forza no próximo outono e que entre todas sigamos a construír barrio.
Acerca de evavieites
Suma Ágora 