“A Biblioteca Ágora é o primeiro espazo social público, en toda Galicia, onde se abriu o diálogo sobre as familias enlazadas”
O sábado 25 de outubro tivo lugar na Biblioteca Municipal Ágora un encontro de familias enlazadas no que participaron Berta Capdevila e Aina Buforn. Con motivo desta actividade falamos na sección “Conversas con…” do blog Suma Ágora sobre o espazo Ser Madrastra, sobre conceptos como “madrastra” ou “familia enlazada” e da experiencia persoal e profesional das autoras de “Manual para a madrastra moderna: como vivir en familia enlazada sen perder a cabeza”, publicado este 2025 pola editorial Alfaguara.
A ORIXE DE SER MADRASTRA
O espazo Ser Madrastra naceu da necesidade. Ambas fomos madrastras moi novas, vivimos unha gran crise cada unha polo seu lado, e non atopamos información, grupos de apoio nin profesionais especializados que nos puidesen acompañar. De feito, nin sequera podiamos falalo coa nosa familia ou coas nosas amigas porque ninguén entendía o que estabamos a pasar. Co tempo fixemos o noso proceso persoal e decidimos, cada unha, empezar a escribir sobre o que estabamos a vivir. Atopámonos a través de Internet e a experiencia de compartir o vivido con alguén que realmente nos entendía foi un antes e un despois para as dúas.
A partir de entón decidimos crear o tipo de información e de apoio que desexariamos ter atopado cando nos convertemos en madrastas. Iso levounos a investigar sobre o proceso das mulleres neste rol e divulgalo a través do noso blog, o noso podcast Ser Madrastra e do “Manual para a madrastra moderna: como vivir en familia enlazada sen perder a cabeza”, que publicamos este ano con Alfaguara. Mesmo impulsamos a celebración do Día das Madrastras, que trouxo o debate sobre este rol e sobre as familias enlazadas á axenda mediática e que celebramos cada ano o 9 de xuño.
Paralelamente á nosa labor divulgativa, levamos máis de 10 anos acompañando a madrastras e familias e creamos un método propio de intervención familiar especializado no rol da madrastra e na dinámica das familias enlazadas. Na nosa consulta atopámonos con familias que están moi perdidas, con madrastras que se senten moi soas e impotentes, e o noso traballo consiste en axudar a estas familias para construír a súa propia maneira de convivir con tranquilidade e ás madrastras a dignificar o seu papel familiar e recuperar a sensación de poder persoal, tanto dentro como fóra da familia.
Empregades conceptos como “madrastra” ou “familia enlazada”, que a moitas persoas sóanlles estraños. Hai algunha intención no uso destes termos?
Totalmente. Elixir o nome do noso proxecto e o noso programa de intervención foi un reto. Cando decidimos chamalo “Ser Madrastra” moitas persoas dixéronnos que ninguén ía interesarse por algo así. A nosa mirada era moi distinta. Durante moito tempo sentirámonos como estrañas nas nosas familias… coma se non tivésemos un lugar e nos tocase loitar por el, sempre coa consigna que todo o mundo che repite de “non ocupar o lugar da nai”.
Ao final démonos conta de que o que non se nomea non existe, e que nós precisabamos afacernos a nomear o noso rol se queriamos sentirnos parte da familia. Foi chocante dicir por primeira vez “son a túa madrastra”, pero co tempo normalizouse na familia e tamén empezamos a dicilo fóra da familia. Antes era moi incómodo cando nos confundían coa nai dos nosos fillastros no súper ou no parque, porque non sabiamos que dicir. Agora é moi divertido dicir “non, non, eu son a súa madrastra” e quedar tan ancha mentres é a outra persoa a que non sabe onde meterse…
Doutra banda, a expresión “Familia enlazada” propúxoa a investigadora Berta Rubio para referirse ás tamén chamadas familias reconstituidas, ensambladas, compostas ou patchwork. Son familias onde un ou ambos membros da parella achegan fillas ou fillos de relacións anteriores e a expresión “enlazadas” é a que mellor representa como nos sentimos nós como fillastras e como madrastras.
“Madrastra” converteuse nunha palabra moi poderosa para nós, e así é como queremos compartila.
En realidade, as familias transfórmanse constantemente, creando lazos inesperados entre fogares e entre persoas. É un proceso complexo que ás veces non sae como desexabamos pero que tamén adoita achegar unha riqueza tamén inesperada. Só debemos cambiar a nosa mirada sobre a familia, e esta palabra axúdanos a logralo.
As familias enlazadas, tabú social?
En moitos aspectos, si. Vós mesmas confirmástesnolo mentres preparabamos a xuntanza de familias enlazadas na Biblioteca Ágora. Falástesnos de moitas persoas que tiñan este modelo familiar pero que sentían apuro de falar diso en público. Tamén houbo unha das participantes no encontro que nos dixo: “Hai varias persoas que esta tarde van chamar para preguntarme punto por punto todo o que se falou aquí hoxe… pero que non se atreveron a vir.”
Cando constatamos que este tabú segue tan vivo temos a tentación de desesperar. Pero, doutra banda, somos conscientes de que a lei do divorcio en España ten apenas 50 anos. Somos unha sociedade con moi pouca cultura da separación, onde disolver unha parella despois de ter fillos aínda se vive como un fracaso ou como unha ameaza para o benestar dos menores… E se vivimos a separación así, que podemos esperar dos novos lazos que xorden a continuación?
Con todo, estamos a avanzar e esta xuntanza, cun grupo precioso de 11 persoas dispostas a compartir a súa experiencia, é unha mostra deste cambio. Énchenos de esperanza ver nun mesmo círculo a nais e pais separados, a madrastras e padrastos e mesmo a fillastras e fillastros (que eramos nós) compartindo aprendizaxes e falando dos retos que teñen por diante.
A biblioteca como espazo para abordar o que acontece na sociedade
Antes de entrar en contacto con vós nunca nos propuxeramos levar os nosos espazos de encontro a unha biblioteca, pero cando nolo ofrecestes, para nós tivo todo o sentido. A biblioteca é un espazo de encontro social, un lugar onde imos buscar información e historias sobre o que nos pasa, onde nos refuxiamos cando necesitamos un momento de paz, onde acudimos en familia para ampliar o mundo das nosas nenas e nenos…
Esta iniciativa pareceunos un paso máis na labor comunitaria que representa o noso ideal da biblioteca de barrio. E o resultado da labor da Biblioteca Ágora está á vista: é o primeiro espazo social público, en toda Galicia, onde se abriu o diálogo sobre as familias enlazadas, e non só a nivel institucional senón, sobre todo, entre persoas. Foi un diálogo unido á vida e cremos que esta é a maxia da biblioteca como espazo de crecemento social.
Estamos profundamente agradecidas e encantadas coa experiencia vivida.
BERTA E AINA RECOMENDAN
“Surviving and Thriving in Stepfamily Relationships: what works and what doesn’t” de
. Un dos libros máis preciosos (e esclarecedores) que lemos nunca sobre familias enlazadas, tanto para quen o vive como para profesionais que queiran aprender sobre o tema.
“Comunicación non violenta: unha linguaxe de vida” de Marshall B. Rosenberg. Un modelo de comunicación que, literalmente, salvou as nosas familias enlazadas e utilizamos constantemente nos espazos de intervención.
“Da interferencia parental á violencia filioparental”, de Mariela Checa Caruana. Para aquelas familias que estean a experimentar situacións de interferencia parental.
“Unha familia unida” (serie)
“Damsel” (preparádevos para un xiro argumental sorprendente)
Acerca de evavieites
Suma Ágora 